Κίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Κόστος στα εισοδήματα των παραγωγών Τα θέματα αξιόπιστου και αποτελεσματικού ελέγχου της ποιότητας τροφίμων, νερών, ποτών, αποβλήτων, εδαφών, διεθνώς έχουν αναχθεί σε ζητήματα υψηλής προτεραιότητας για τους πολίτες και τη διοίκηση κατ’ επέκταση. Στην Ελλάδα υπάρχει ανησυχία, αβεβαιότητα και έλλειμμα εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς ελέγχου και βέβαια, στα αντίστοιχα προϊόντα. Το καθεστώς των ελέγχων και δειγματοληψιών χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα, πολυδιάσπαση και έλλειψη αποτελεσματικού κεντρικού σχεδιασμού και συντονισμού. Α. Έλεγχοι - Δειγματοληψίες Οι κύριοι φορείς που πραγματοποιούν ελέγχους και δειγματοληψίες, χωρίς να κάνουν οι ίδιοι αναλύσεις, αλλά που αξιολογούν τα αποτελέσματα και μπορούν να επιβάλουν κυρώσεις, είναι: 1. Ε.Φ.Ε.Τ.: Ανήκει στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στο οποίο πρόσφατα εντάχθηκε. Ελέγχει τις βιομηχανίες και τις βιοτεχνίες τυποποίησης τροφίμων, καθώς και τη λιανική πώληση. 2. Κτηνιατρικές Υπηρεσίες Νομαρχιών: Ανήκουν στις αντίστοιχες Νομαρχίες. Ελέγχουν τις εισαγωγές στα τελωνεία, τις προμήθειες, τις λαχαναγορές, τις κρεαταγορές, τις ιχθυόσκαλες, τις λαϊκές αγορές, κ.λπ. 3. Επιμέρους Υπηρεσίες (τμήματα) του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης (Διεύθυνση γάλακτος, αλιείας, ζωοτροφών, κτηνιατρικών υπολειμμάτων, φυτοπροστατευτικών υπολειμμάτων, κ.ά.): Ελέγχουν εταιρίες του αντίστοιχου κλάδου τους. 4. Γενικό Χημείο του Κράτους: Ανήκει στο Υπουργείο Οικονομικών. Ελέγχει οικονομικές υποθέσεις νοθείας (π.χ. καύσιμα, κ.ά.) 5. Ο.Π.Ε.ΓΕ.Π.: Ο Οργανισμός Πιστοποίησης και Ελέγχου Γεωργικών Προϊόντων ανήκει στο ΥΠΑΑΤ κι ελέγχει τα προϊόντα ονομασίας προέλευσης και γεωγραφικής ένδειξης, καθώς και τους φορείς πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων. 6. Διεύθυνση Υγιεινής & Περιβάλλοντος: Ανήκει στο Υπουργείο Υγείας. Ελέγχει τους Δήμους σε ό,τι αφορά περιβαλλοντικά δείγματα, (π.χ. νερό, κ.ά.). 7. Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος: Ανήκει στο ΥΠΕΧΩΔΕ και ελέγχει βιομηχανίες και εγκαταστάσεις για περιβαλλοντικά θέματα. Β. Εργαστήρια Τα κυριότερα εργαστήρια που πραγματοποιούν αναλύσεις για όλους τους παραπάνω φορείς και που μπορεί να ανήκουν στον ίδιο φορέα ή όχι, είναι τα εξής: 1. Γενικό Χημείο του Κράτους. Αναλύσεις για όλες τις υπηρεσίες του Δημοσίου. Καλύπτει σχεδόν το σύνολο των αναλύσεων που μπορούν να πραγματοποιηθούν. 2. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Ανεξάρτητος φορέας που ανήκει λειτουργικά στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Αναλύσεις φυτοπροστατευτικών υπολειμμάτων, διάφορες μελέτες φυτών, εντόμων και φυτοφαρμάκων και διάφορες άλλες επιτελικές αρμοδιότητες. 3. Περιφερειακά εργαστήρια Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Είναι ακόμη υπό ανάπτυξη, έχουν κατασκευαστεί κι εν μέρει στελεχωθεί, ενώ πρόσφατα προκηρύχθηκε και κάποια χρηματοδότηση για τη διαπίστευσή τους από το ΕΣΥΔ. Προορίζονται να υπαχθούν επιστημονικά υπό τον έλεγχο του Μπενακείου και να πραγματοποιούν κυρίως αναλύσεις Φυτοπροστατευτικών Υπολειμμάτων. 4. Κτηνιατρικά εργαστήρια Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Υπάρχουν διάσπαρτα στην Ελλάδα και πραγματοποιούν χημικούς και μικροβιολογικούς ελέγχους, κυρίως σε δείγματα προερχόμενα από ελέγχους τελωνείων και αγοράς. 5. Ινστιτούτα Υγιεινής Τροφίμων Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. 6. Ινστιτούτα Υγιεινής Τροφίμων Υπουργείου Ανάπτυξης. 7. Εργαστήρια Καταλοίπων Ζωϊκής Προέλευσης Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. 8. Πανεπιστήμια. Με λίγα μόνο εξωστρεφή εργαστήρια.. 9. Στρατιωτικά εργαστήρια Τροφίμων Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Αναλύσεις τροφίμων και ποτών που πρόκειται να καταναλωθούν από το στράτευμα. 10. Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλουργικών Εκμεταλλεύσεων (ΙΓΜΕ) του Υπουργείου Ανάπτυξης. Αναλύσεις νερών, εδαφών, αποβλήτων, λάσπης βιολογικών καθαρισμών. 11. ΔΕΥΑ των Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων. Ανήκουν στους Δήμους και τις Κοινότητες, πραγματοποιώντας ορισμένες χημικές και μικροβιολογικές αναλύσεις σε νερό και απόβλητα. 12. Εθνικό Ινστιτούτο Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε) του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Αναλύσεις νερού, εδαφών, φυτικών ιστών. 13. Ιδιωτικά Εργαστήρια. Σ’ αυτά ανήκει ένας μεγάλος αριθμός διαφόρων τύπων και μεγεθών διαπιστευμένα και μη εργαστήρια. Γ. Φορείς ελέγχου των εργαστηρίων. Οι φορείς που ελέγχουν τα παραπάνω εργαστήρια ως προς την ποιότητα των αποτελεσμάτων τους, την επάρκειά τους, αλλά και τις διαπιστεύσεις, είναι: 1. Ε.ΣΥ.Δ. Το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης ανήκει στο Υπουργείο Ανάπτυξης και διαπιστεύει κατά διεθνή πρότυπα (ISO 17025, κ.ά.) αναλυτικά εργαστήρια και φορείς πιστοποίησης. 2. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Με τις διάφορες διευθύνσεις της (Τροφίμων, Αλιευμάτων κ.ά) ελέγχει τα εργαστήρια «αυτοελέγχου» των εταιριών ως προς την πληρότητα και την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων τους. Εργαστήρια αυτοελέγχου είναι είτε εργαστήρια εντός των βιομηχανικών μονάδων, είτε εξωτερικά ιδιωτικά εργαστήρια που αναλαμβάνουν τον αυτοέλεγχο των βιομηχανιών. 3. Τα επιμέρους τμήματα εντός του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Κάνουν την ίδια δουλειά με τα αντίστοιχα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. 4. Διεύθυνση Υγείας. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, στον τομέα των αναλύσεων εμπλέκονται τουλάχιστον 6 Υπουργεία:  Ανάπτυξης  Αγροτικής Ανάπτυξης  ΥΠΕΧΩΔΕ  Υγείας  Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών  Εθνικής Άμυνας και όλες οι Αυτοδιοικήσεις. Υπάρχουν πολλά κρατικά εργαστήρια με παρόμοια αντικείμενα, αλληλοσυγκρουόμενα και επικαλυπτόμενα, αλλά και αρκετά εργαστήρια κατακερματισμένα. Αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος, είναι, πολλά από τα εργαστήρια αυτά να υπολειτουργούν, να μην είναι στελεχωμένα κατάλληλα, αλλά και να ξοδεύονται πολλά κρατικά χρήματα για αγορά ιδίων οργάνων, χωρίς όμως κατά κανόνα να έχουν ως στόχο τη συμπλήρωση των κενών τους για κάλυψη νέων αναλυτικών απαιτήσεων. Η κατάσταση αυτή προφανώς δημιουργεί αδυναμία αποτελεσματικών ελέγχων και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη εμπιστοσύνη από πλευράς καταναλωτικού κοινού, αλλά και από τη διεθνή αγορά, με αποτέλεσμα η χώρα μας να υφίσταται μια έμμεση ζημία και πολλές φορές να χρεώνεται με αρνητικά σχόλια. Το μεγάλο ζήτημα είναι ότι η εγγυημένη ποιότητα ως προστιθέμενη αξία των ελληνικών προϊόντων και ιδιαίτερα των βιολογικών, που είναι μία από τις προοπτικές του ελληνικού αγροτικού τομέα στις επόμενες 10ετίες, λόγω της κατάστασης αυτής, καθηλώνεται. ` Αλλά ακόμη και αυτές οι ποσότητες οπωροκηπευτικών κυρίως προϊόντων, που προορίζονται για εξαγωγή και απορρίπτονται λόγω υψηλής περιεκτικότητας σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων, τελικά, ουδεμία διαδικασία διασφαλίζει ότι δεν διατίθενται στην εσωτερική αγορά και καταναλώνονται από τους ανυποψίαστους καταναλωτές και τα παιδιά. Το θέμα μπορεί να μην είναι πρώτης προτεραιότητας για το δημόσιο διάλογο και τη Βουλή. Είναι όμως πρωταρχικής σημασίας για τη δημόσια υγεία των κατοίκων αυτής της χώρας και των παιδιών μας και έχουμε υποχρέωση να αναμορφώσουμε το θεσμικό πλαίσιο και την αποδοτικότητά του, με προφανείς ενέργειες που θα εξασφαλίζουν κοινό «νευρικό σύστημα» σ’ όλο αυτό το αχανές και ασυντόνιστο συνονθύλευμα. Το 1985, είχα προτείνει ως Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Χημικών περίπου τα ίδια. Έκτοτε έγιναν μόνον κάποια βήματα…